Blog onderwijs & preventie

Jongeren en snus: hoe scholen nicotinegebruik vroeg kunnen signaleren en bespreekbaar maken.

Snus en nicotinezakjes onder jongeren zijn een groeiend aandachtspunt voor scholen, ouders, jongerenwerkers en jeugdhulpverleners. De zakjes zijn klein, vrijwel geurloos en eenvoudig te verbergen. Juist daarom zijn kennis, vroegsignalering en het goede gesprek essentieel.

Bekijk training voor onderwijs Vraag maatwerk aan

jongeren en snussnus op schoolnicotinezakjesvroegsignaleringgespreksvoeringmiddelengebruik

Wat is snus?

De term snus wordt in Nederland voor verschillende producten gebruikt. Traditionele Zweedse snus bevat tabak. De producten die Nederlandse jongeren meestal gebruiken zijn nicotinezakjes zonder tabak. Deze kleine zakjes worden tussen de bovenlip en het tandvlees geplaatst, waarna nicotine via het mondslijmvlies snel in het lichaam terechtkomt.

Zoete, fruitige of frisse smaken, opvallende verpakkingen en het onopvallende gebruik maken het product aantrekkelijk voor jongeren. Hoewel zij vaak over snus spreken, gaat het in de praktijk dus meestal om nicotinezakjes.

Jongere met nicotinezakjes op school terwijl andere leerlingen op de achtergrond staan — Nicotinezakjes zijn klein en vrijwel geurloos, waardoor gebruik op school gemakkelijk onopgemerkt blijft.

Wet en praktijk

Nicotinezakjes zijn verboden, maar nog steeds verkrijgbaar

Sinds 1 januari 2025 geldt in Nederland een totaalverbod op de verkoop van nicotinezakjes. Ook reclame is verboden. Toch komen jongeren de producten tegen via sociale media, besloten chatgroepen, vrienden, illegale verkopers en aankopen uit het buitenland. Een verbod alleen is daarom niet voldoende: preventie en vroegsignalering blijven noodzakelijk.

3,8%Ooit gebruikt

Van de 12- tot en met 16-jarige leerlingen gaf in 2023 aan ooit snus of nicotinezakjes te hebben gebruikt.

1,5%Recent gebruikt

Gebruikte het product in de maand voorafgaand aan het onderzoek.

2/3Combinatiegebruik

Van de recente gebruikers rookte ongeveer twee derde in dezelfde maand ook sigaretten.

Gezondheid

Waarom jongeren extra kwetsbaar zijn voor nicotine

Nicotine is sterk verslavend en jongeren zijn extra kwetsbaar omdat hun hersenen nog in ontwikkeling zijn. Gewenning kan snel ontstaan: een jongere heeft dan steeds vaker nicotine nodig om zich rustig, scherp of normaal te voelen.

LichamelijkMisselijkheid, duizeligheid, hoofdpijn, zweten, trillen en hartkloppingen

GedragOnrust, prikkelbaarheid, slaapproblemen en concentratieproblemen

AfhankelijkheidEen sterke behoefte aan een nieuw zakje en moeite om te stoppen

Bij hoge hoeveelheden nicotine kan een nicotinevergiftiging ontstaan. Bij ernstige lichamelijke klachten moet altijd medische hulp worden ingeschakeld.

Vroegsignalering

Hoe herkent een school snusgebruik?

Nicotinezakjes zijn rookvrij, vrijwel geurloos en kunnen tijdens de les worden gebruikt. Eén signaal bewijst niets; observeer zorgvuldig en begin zonder beschuldiging.

✓

Let op verpakkingen en restanten

Kleine ronde blikjes in tassen, jaszakken of kluisjes en gebruikte zakjes op toiletten of het schoolplein.

✓

Herken lichamelijke signalen

Plotselinge misselijkheid, duizeligheid, veel speeksel, uitspugen of regelmatig de bovenlip aanraken.

✓

Kijk naar gedrag en omgeving

Prikkelbaarheid, terugtrekken in pauzes, combinatiegebruik en het kopen, verkopen of uitdelen van nicotineproducten.

Het gesprek

Alleen waarschuwen werkt vaak niet

Jongeren weten vaak al dat nicotine ongezond is. Gebruik kan op korte termijn iets opleveren: erbij horen, omgaan met stress, nieuwsgierigheid, status, concentratie of geld. De belangrijkste vraag is daarom niet alleen wat een jongere gebruikt, maar ook waarom het aantrekkelijk is.

1. Begin zonder beschuldiging

Vraag bijvoorbeeld: “Ik hoor dat nicotinezakjes hier op school rondgaan. Wat merk jij daarvan?” Een open vraag geeft ruimte om te vertellen zonder direct gezichtsverlies.

2. Sluit aan bij de taal van de jongere

Gebruik eerst het woord dat de jongere kent. Leg daarna rustig het verschil uit tussen tabakssnus en nicotinezakjes.

3. Onderzoek de functie van het gebruik

Vraag wanneer, met wie en waarom iemand gebruikt, wat er gebeurt wanneer gebruik uitblijft en of er op school wordt verkocht of uitgedeeld.

4. Geef korte, feitelijke informatie

Vermijd overdreven schrikverhalen. Deel controleerbare informatie en vraag vervolgens: “Wat herken jij hiervan?”

5. Maak samen een haalbare vervolgstap

Dat kan stoppen of minderen zijn, geen zakjes meenemen, ouders betrekken, ondersteuning zoeken of een vervolgafspraak maken.

Schoolbrede aanpak

Combineer duidelijke regels met ondersteuning

Een effectieve aanpak vraagt meer dan een verbodsregel. Docenten, mentoren, conciërges, zorgcoördinatoren en schoolleiders moeten dezelfde signalen herkennen en weten wie handelt, wanneer ouders worden geïnformeerd en wanneer externe hulp nodig is.

KennisZorg dat het hele team producten, signalen en risico’s herkent

AfsprakenLeg signalering, registratie, oudercontact en opvolging vast

MaatwerkMaak onderscheid tussen experimenteren, afhankelijkheid, bewaren en actieve handel

Betrek ouders zorgvuldig zonder het contact met de jongere te verliezen. Bespreek waar mogelijk vooraf wat wordt gedeeld, waarom dat nodig is en welke hulp beschikbaar is.

Breder kijken

Het zakje kan het zichtbare deel van een groter verhaal zijn

Nicotinegebruik kan samengaan met stress, prestatiedruk, schoolverzuim, slaapproblemen, groepsdruk, somberheid, ander middelengebruik, schulden, handel of beïnvloeding door oudere jongeren. Snusgebruik betekent niet automatisch dat een jongere zware problemen heeft, maar het kan wel een waardevolle ingang zijn voor een breder gesprek.

StraatVaardig

Praktijkgerichte training over snus, vapen en nicotinegebruik

StraatVaardig ondersteunt scholen, jeugdhulporganisaties, gemeenten en jongerenwerk bij het herkennen en bespreekbaar maken van nicotinegebruik. Deelnemers oefenen met realistische gesprekken en rollenspellen, zodat kennis direct bruikbaar wordt in de dagelijkse praktijk.

✓

Herkennen en duiden

Productkennis, signalen, afhankelijkheid, groepsdruk, online verkoop en het verschil tussen experimenteren en handel.

✓

Gesprekken oefenen

Omgaan met ontkenning, weerstand, boosheid, ouders en een jongere die zegt ieder moment te kunnen stoppen.

✓

Handelen en samenwerken

Grenzen stellen zonder contactverlies, medische signalen herkennen en doorverwijzen naar passende hulp.

TrainingTraining voor onderwijsprofessionals VerdiepingWeerbaarheid voor professionals AdviesX-pert team voor complexe casuïstiek

Veelgestelde vragen

Vragen over jongeren en snus

Wat is het verschil tussen snus en nicotinezakjes?

Traditionele snus bevat tabak. Nicotinezakjes bevatten meestal geen tabak, maar wel nicotine. Jongeren gebruiken de term snus vaak voor beide.

Is snus verboden in Nederland?

Ja. Zweedse tabakssnus mag niet worden verkocht en sinds 1 januari 2025 geldt ook een totaalverbod op de verkoop van nicotinezakjes.

Kunnen jongeren verslaafd raken?

Ja. Nicotine is sterk verslavend en jongeren kunnen snel gewenning en afhankelijkheid ontwikkelen.

Moet een school een leerling direct straffen?

Duidelijke grenzen zijn belangrijk, maar alleen straffen is onvoldoende. Onderzoek ook verslaving, groepsdruk, handel en de benodigde ondersteuning.

Geeft StraatVaardig trainingen over snus en vapen?

Ja. StraatVaardig biedt praktijkgerichte maatwerktrainingen over nicotinegebruik, snus, vapen, groepsdruk, signalering en gespreksvoering.

Bronnen

Bronvermelding

Deze blog is gebaseerd op openbare informatie van het Trimbos-instituut en de ScholierenMonitor, het RIVM, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en het Nederlands Jeugdinstituut. Een bericht over de lichamelijke gevolgen bij een 15-jarige gebruiker vormde mede de aanleiding voor dit artikel.

Samen verder

Wilt u nicotinegebruik eerder herkennen en beter bespreekbaar maken?

StraatVaardig biedt praktijkgerichte maatwerktrainingen voor onderwijs, jeugdhulp, jongerenwerk en gemeenten, met concrete gesprekstechnieken en herkenbare rollenspellen.

Vraag een training aan